Wie was Coornhert?

Een strijdbaar humanist, kampioen van de verdraagzaamheid en strijder voor vrijheid

Dirck Volckertszoon Coornhert (1522-1590) woonde en werkte ruim 40 jaar − bijna tweederde van zijn leven − in Haarlem. Hij is een van de belangrijkste cultuurdragers van ons land. Hij was een enorm veelzijdig man: Humanistisch geleerde, filosoof, theoloog, vrijdenker. Prentmaker en grafisch kunstenaar, van wie zo’n 300 prenten bekend zijn, vele gemaakt in samenwerking met Maarten van Heemskerck of Hendrik Goltzius. Schrijver, dichter, drukker, uitgever, vertaler, taalvernieuwer en letterkundige, iemand die een kleine 150 boeken en pamfletten schreef. Zijn drukkerij was gevestigd in het onderhuis van de Hoofdwacht, Grote Markt 17 te Haarlem. Stadssecretaris van Haarlem. Notaris in Haarlem. Nauw betrokken bij de eerste 25 jaar van de Opstand tegen Spanje. Vooraanstaand adviseur en medestander van Willem van Oranje.

Denkbeelden van Coornhert

Coornhert was een onvermoeibaar strijder voor vrijheid van denken, van meningsuiting en van godsdienst. Kampioen van de verdraagzaamheid. Bestrijder van kerkelijke machtspolitiek en wanpraktijken, van starre dogma’s en gewetensdwang door katholieken én calvinisten. Een man die rechtvaardigheid (‘alle mensen zijn gelijkwaardig’) en respect voor de medemens hoog in het vaandel had. Hij bestreed dat de mens al bij de geboorte is voorbeschikt tot eeuwig heil of eeuwige verdoemenis en ook bestreed hij de opvatting dat de mens daar eigenlijk weinig zelf aan kan veranderen. Hij vond dat de mens een vrije wil heeft om al tijdens zijn leven voor het goede te kiezen en een goed en volkomen mens te worden. Deze opvattingen waren lijnrecht in strijd met het nieuwe, gereformeerde geloof. Maar ook op de katholieke kerk had Coornhert veel kritiek. Van de kerk als institutie moest hij niets hebben. Een gelovig mens heeft geen priesters nodig, aldus Coornhert. En zo maakte hij zich weinig geliefd bij de calvinisten én bij de katholieken.

Levensloop van Coornhert

Coornhert  werd in 1522 in Amsterdam geboren, waar hij de eerste 16 jaar van zijn leven doorbracht. Na een reis van een jaar naar Spanje en Portugal en een verblijf van twee jaar op kasteel Batestein in Vianen, streek hij in Haarlem neer. Hier woonde hij ruim 40 jaar, met onderbrekingen, want hij moest een aantal keren naar Duitsland vluchten, waar hij als balling circa 7 jaar verbleef. De laatste twee jaar van zijn leven woonde Coornhert in Gouda, waar hij op 29 oktober 1590 overleed.

Leuke filmpjes over Coonhert zijn online te vinden:

12 Filosofen uit de Humanistische Canon

en

Dirk Volkertsz. Coornhert: voor tolerantie en redelijkheid

Webquest

De werkgroep Jonge Muggen van de Historische Vereniging Haerlem is hard aan het werk een zogenaamde Webquest voor middelbare scholieren te ontwikkelen. Aan de hand van verhalen van vrienden, familieleden en bekende historische figuren rondom Coornhert leren de leerlingen hem beter kennen:

Coornhert
Willem van Oranje
Goltzius
Foppesz
Lumey
Calvijn
Brederode
Truy Clemensdochter
Justus Lipsius
Nicolaas van der Laen
Cornelia Simonsdochter
Alva

Zo worden de leerlingen uitgenodigd een krantenpagina te produceren die het belang van Coornhert, toen en nu, onderstreept. Vanaf april gaan twee scholen het pilotprogramma uitproberen. De zomerperiode wordt dan gebruikt om alle puntjes op de i te zetten, zodat in het nieuwe schooljaar de Haarlemse scholen er mee aan de slag kunnen.