Jaarprogramma 2020

Hier vindt u programma van activiteiten die door of onder auspiciën van de Stichting Coornhert Haarlem worden georganiseerd.

De cursus De Haarlemse filosoof Coornhert over religie en politiek zou oorspronkelijk worden gehouden in het najaar van 2020, maar in verband met de Coronaproblematiek is deze uitgesteld tot najaar 2021.

Veel inwoners van Haarlem en Kennemerland hebben in 2018 kennisgemaakt met de fascinerende Haarlemse vrijdenker en humanist Dirk Volckertszoon Coornhert. Er waren toen heel wat Coornhert-activiteiten (lezingen, tentoonstellingen etc.), georganiseerd door de Stichting Coornhertjaar Haarlem 2018, die inmiddels is omgedoopt in Coornhert Stichting Haarlem.

In 2022 zal in Haarlem, maar vermoedelijk ook in enkele andere steden en landelijk, het vijfhonderdste geboortejaar van Coornhert worden herdacht. De Coornhert Stichting Haarlem is daarvoor plannen aan het ontwikkelen.  Maar ook dit jaar en in 2021staat er wat Coornhert betreft in Haarlem het een en ander te gebeuren.

Zo organiseren we dit najaar een cursus in een zestal dagdelen over Coornherts denkbeelden op het gebied van religie en politiek. De cursus wordt verzorgd door een van de belangrijkste Coornhert-kenners van ons land, mr. dr. Jaap Gruppelaar.   

Achtergrond 

Vanaf circa 1555 verliest het Spaans-Habsburgse gezag, eens oppermachtig in grote delen van Europa (en daarbuiten), zijn greep op de Nederlanden. Daar leidt een gewapende opstand tot afscheiding. Politieke en religieuze motieven zijn in het spel. Coornhert is als stadssecretaris van Haarlem van meet af aan nauw betrokken bij die opstand.

Ook als hij geen publiek ambt meer bekleedt, blijft Coornhert als publicist actief. Hij bemoeit zich nadrukkelijk met de godsdienstpolitiek in de opstandige gewesten. In zijn geschriften klaagt hij de nieuwe repressie aan: de gereformeerden trekken ‘paapse schoenen’ aan! Weer is er een politiek bevoorrechte kerk en zijn alle andere kerken clandestien, verliezen burgers rechten en komt het geweten van velen in nood.

Coornhert is een van de eersten die om principiële redenen godsdienstvrijheid bepleit. Godsdienst en dwang gaan zijns inziens beslist niet samen; vrijheid is wezenlijk aan geloofsbeleving! Hij accepteert op dit punt geen gezag van kerk of overheid.

In de cursus gaat de aandacht uit naar Coornherts argumenten voor ‘vrije godsdienst’ en ‘godsdienstvrijheid’, naar zijn polemiek met de gereformeerde predikanten en naar de manier waarop hij zich, met name ook in zijn brieven, mengt in de politieke discussie over de koers van de opstand. Bijzondere aandacht gaat uit naar zijn verzoekschrift aan Willem van Oranje om de katholieken in Haarlem godsdienstvrijheid te gunnen. Om duidelijk te maken dat Coornhert deel uitmaakt van een (Europees) debat, komen tevens enkele auteurs ter sprake die invloed uitoefenen op zijn werk (o.a. Erasmus, Castellio) of tegen wie hij zich juist afzet (o.a. Machiavelli, Lipsius, Montaigne). Ten slotte wordt bezien wat Coornherts denken voor onze tijd te betekenen heeft.

Jaap Gruppelaar (1958) studeerde Wijsbegeerte & Geschiedenis te Nijmegen en Leuven en Nederlands Recht aan de Open Universiteit. Hij promoveerde in de Wijsbegeerte. Hij publiceert over Coornhert en vertaalde meerdere van zijn werken. Momenteel werkt hij aan een intellectuele biografie op basis van diens brieven (D.V. Coornhert 1522-1590 – Een leven in honderd brieven). Gruppelaar is verbonden aan het in Deventer gevestigde Coornhertcentrum.